مطالعات ادبیات شیعی

مطالعات ادبیات شیعی

خوانشِ نشانه‌شناختیِ تصویرِ فاطمه زهرا (ع) در گفتمانِ دینیِ شعر جاسم الصحیّح (مطالعۀ موردی: قصیدۀ "أنّى التفتّ فثمّ اسمک")

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران
10.22034/ssl.2026.2097859.1099
چکیده
گفتمان دینی به بیان‌هایی اطلاق می‌شود که با بهره‌گیری از نمادها و واژگان دینی، بینشی وجودی یا عاطفی با ماهیتی قدسی می‌آفرینند و دلالت‌های آن از معنای ظاهری فراتر رفته، به حوزه‌های وفاداری، تقدیس و هویت ایمانی راه می‌یابند. پژوهش حاضر بر تصویر حضرت فاطمه زهرا (سلام‌الله‌علیها) متمرکز است که در وجدان اسلامی، به ویژه در تشیع، نماد عفت، فداکاری و بخشش مطلق، و امتدادی نبوی است که تقدس هستی معنوی را تجسم می‌بخشد. جاسم الصحیح، شاعر معاصر عربستان سعودی، به ژرفای ولایت‌اش به اهل بیت (ع) و توانایی‌اش در سرودن گفتمانی شعری دینی و نوآورانه شناخته می‌شود؛ گفتمانی که عشق را با عقیده و عاطفه را با هویت درمی‌آمیزد و از سازوکارهای هنری والایی برای ساختن تصویری فاطمی و متعالی بهره می‌گیرد.
این پژوهش با روش تحلیلی-توصیفی و بر پایه واکاوی ساختار دلالی متن، در پی کشف چگونگی بازآفرینی امر قدسی از طریق مکانیسم‌هایی چون انحراف (انزیاح) دلالی، زمانی و مکانی، راهبرد هم‌سویی با الگوهای مقدس، و نماد دوگانه است. اهمیت پژوهش در تبیین نقش شعر معاصر در نوسازی گفتمان دینی با زبانی زیباشناختی و تأویلی نهفته است که عشق به فاطمه (س) را به تجربه‌ای روحانی پیوندخورده با وحی و عبادت بدل می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که قصیده، تجربه‌ای عرفانی-شعری است که نام فاطمی را به کانونی کیهانی برای هستی تبدیل می‌کند و رابطه با او را مسیری قدسی می‌سازد که تعریف رابطه انسان با مطلق را بازتعریف می‌نماید. پژوهش مؤکداً نشان می‌دهد که گفتمان دینی در شعر معاصر می‌تواند ابزاری برای تأویل روحانی باشد، نه تکرارِ عقیدتی.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

A Semiotic Reading of the Image of Fatima al-Zahra (PBUH) in the Religious Discourse of Jassim Al-Sahih's Poetry (A Case Study of the Ode "Anna Altafattu Fathamma Ismuki")

نویسنده English

abdulaziz hamadi
Assistant Professor, Department of Arabic Language and Literature, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran
چکیده English

Religious discourse employs sacred symbols and vocabulary to construct a divine existential vision, with connotations transcending literal meaning into realms of loyalty, veneration, and identity. This research focuses on Lady Fatima al-Zahra (PBUH), who in Shiite consciousness symbolizes chastity, sacrifice, and absolute generosity, embodying prophetic sanctity. Jassim Al-Sahih, a contemporary Saudi poet devoted to the Ahl al-Bayt (PBUT), composes a religious discourse where love fuses with creed and emotion with identity. He employs sophisticated mechanisms to construct an exalted Fatimid image, moving beyond conventional praise into spiritual engagement.
Adopting an analytical-descriptive method grounded in the semantics of poetic text, this study uncovers how the poet re-creates the sacred through mechanisms like semantic, temporal, and spatial deviation (defamiliarization), alignment with sacred archetypes, and dual symbolism. The research's significance lies in demonstrating contemporary poetry's capacity to renew religious discourse through an aesthetic language that avoids mere imitation, instead offering an integrated existential vision that transforms love for Fatima (PBUH) into a spiritual experience linked to revelation and worship. The findings reveal that the ode constitutes a mystical-poetic experience, turning the Fatimid name into a cosmic focal point for existence, redefining the human relationship with the Absolute. Ultimately, the research emphatically proves that religious discourse in modern poetry can function as a tool for spiritual hermeneutics, rather than serving as rigid doctrinal repetition.

کلیدواژه‌ها English

Lady Fatima al-Zahra (PBUH)
Sacred Signification
Contemporary Poetic Discourse
The Ode "Anna Altafattu Fathamma Ismuki"
Jassim Al-Sahih