مطالعات ادبیات شیعی

مطالعات ادبیات شیعی

متنشناسیِ خاورزمین نامه؛ ولایت نامۀ منثور شیعی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دکتری زبان و ادبیات فارسی؛ پژوهشگر فرهنگ عامه
10.22034/ssl.2022.699781
چکیده
سیمای حضرت علی(ع) در شعر و ادب فارسی یکی از تابناک‌ترین جلوه‌های بشری است. جایگاه والا و باشکوهی که از آن حضرت ترسیم شده، گواه روشن پیوند عمیق عاطفی بوده که میان خاندان عترت با شاعران فارسی‌گو در طول تاریخ ادبیات فارسی برقرار بوده است. در این میان، آن دسته از متونی که به توصیف بهادری و جنگاوری آن حضرت مختص شده، جایگاهی درخور دارند. خاورزمیننامه گزیده‌ای منثور از خاوراننامه، یکی از این گونه آثار است که مدت‌ها به شیوۀ نقالی روایت شده و در آغاز قرن چهاردهم صورت کتابت پذیرفته است. پژوهش پیش ‌رو می‌کوشد با تکیه بر روش توصیفی‌تحلیلی و از خلال نشان‌دادن پاره‌ای از ویژگی‌های ادبی این ولایت‌نامۀ منثور، به تبیین و برجسته‌سازی ویژگی‌های مهم آن در حوزۀ فرهنگ عامه و نیز میزان تأثیرپذیری آن از حماسۀ ملی ایران بپردازد و از این رهگذر، خصایص فرهنگی و مذهبی آن را بنمایاند. بر همین بنیاد، دریافتیم که خاورزمیننامه به‌مثابه یکی از ولایت‌نامه‌های منثور گمنام شیعی بوده که با وجود داشتن سیر روایی نسبتاً ضعیف، عناصر ایدئولوژیک و اسطوره‌ای از قبیل ترفندهای عیاری، پیکرگردانی، باورهای نجومی و کرامات دینی را به‌گونه‌ای هنری و درعین‌حال عامه‌پسند گرد آورده‌ است. این اثر، تقلیدی از خاوراننامۀ ابن‌حسام است؛ اما در استفاده از عناصر فولکلوریک و زبان عوام، نمودهایی آشکارتر از اصل کتاب یافته است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Textology of Khavar-Zmin-Nameh; A Prose Velayat-Nameh of Shiite

نویسنده English

Seyyed Hossein Tabatabaei
PhD Graduate in Persian Language and Literature, Researcher in Folklore Studies
چکیده English

The image of Ali ibn Abi Talib in Persian poetry and literature is one of the most radiant human manifestations. The high and magnificent position we see of him is adequate proof of the deep emotional bond between the Ahlul-Bayt and Persian poets throughout the history of Persian literature. Among these, those texts that describe the bravery and valor of Immam Ali have a remarkable position. Khavar-Zamin-Nameh, a prose excerpt of Khavaran-Nameh, is an example of such text. Prior to being written in the 20th century, people narrated it in the form of Naqqāli. This paper tries to explain and highlight Khavaran-Nameh’s components in the field of pulp culture, as well as it was under the influence of the national epics of Iran, by showing some of the literary features of this prose Velayat-Nameh through the descriptive-analytical method. Building on this, we found that Khavar-Zmin-Nameh is one of the anonymous Shia prose Velayat-Nameh which, despite having a relatively weak narrative, has collected ideological and mythological elements such as Ayyāri, metamorphosis, astronomical beliefs, and religious theurgy in an artistic and at the same time pulp language. This book tries to imitate Ibn Hesam Khosfi Khavaran-Nameh, but using folklore elements and pulp lingo, it has more indications than the original book.

کلیدواژه‌ها English

Khavar-Zmin-Nameh
Khavaran-Nameh
Velayat-Nameh
religious epic
Shiite literature
folklore